Δευτέρα Ανάστασις

Δύο εικόνες από την Ίμβρο. Η πρώτη πρέπει να΄ναι της δεκαετίας του ΄40 στα σκαλιά της Μητρόπολης. Άγνωστος ο φωτογράφος. Κάποιος έχει σημειώσει με λατινική γραφή “deftera Αnastasis”. Μας κοιτούν στα μάτια, λαός και ιερείς μέσα από το κίτρινο χαρτί, ανυποψίαστοι για τα επερχόμενα του κακού για εμάς εικοστού αιώνα. Δεν έχουν αμφιβολίες ωστόσο για τη θέση τους εκείνη την ανοιξιάτικη ημέρα. Το βλέπεις στη γλώσσα του σώματός τους. Ευλογημένη βεβαιότητα και σιγουριά.

Deftera_Anastasis_1940s

Η δεύτερη από τη χθεσινή Ανάσταση στα Αγρίδια της ίδιας πατρίδας, του φίλου Δημήτρη Αραμπατζή. Η δική μας “Δευτέρα Ανάστασις” τούτη. Ογδόντα σχεδόν χρόνια μετά. Με ανοικτά και πάλι σχολεία, με παιδιά. Αλλά ένας τόπος αγνώριστος, με άλλα χνότα και βλέμματα. Τα βήματά μας αβέβαια πια, διστακτικά πάνω στη γη μας. Κατά χάριν κάθε ανάσα μας εκεί. Πολύτιμη.

Anastasi_Agridia_DimitrisTZ_30042016

Και ναι, η “ποθεινή πατρίδα” δεν είναι εδώ, το ξέρουμε. Όμως κομμάτι της ψυχής μας δεν είναι κι όσα αγαπάμε σ’ αυτό τον κόσμο τον μικρό, τον μέγα; Κι έτσι, με τις λαμπάδες στο χέρι πάλι, κράζουμε μια χούφτα Ρωμιοί: “Ας πικραθεί ο Άδης λίγο κι εδώ, Θεέ μου σ’ αυτή την παράξενη πατρίδα του Αιγαίου”.

Ας πικραθεί και σ’ όλες τις χειμαζόμενες πατρίδες της Ανατολής. Χριστός Ανέστη.

Posted in Ίμβρος, Ορθοδοξία | Tagged , , | Leave a comment

Ο Προσκυνητής

This gallery contains 14 photos.

Μερικές φορές, ο μόνος δρόμος που σου απομένει είναι εκείνος της καρδιάς. Έτσι προκύπτει ο Προσκυνητής, μια μορφή που κινείται στο χώρο για να πάει πέρα από αυτόν. Περνά θάλασσες και στεριές αγνοώντας τις Σειρήνες. Αγκομαχά σε μονοπάτια απόκρημνα, χτισμένα … Continue reading

More Galleries | Leave a comment

Εθνική Ελλάδος, γειά σου…

Tin_Ellada_thelomenΔεν ξέρω για σας, εγώ κάθε φορά που παίζει μία ελληνική ομάδα με μία ξένη, υποστηρίζω τη δική μας όποια και νά’ναι. Έτσι νιώθαμε στην Πόλη που μεγάλωσα, όλες τις ελληνικές ομάδες “δικές μας”. Μάλιστα, ακόμη θυμάμαι την εντύπωση που μου έκανε όταν συνειδητοποίησα κάποια στιγμή ότι οι οπαδοί των ελληνικών ομάδων κατά κανόνα ευχόταν την ήττα των αντίπαλων ελληνικών ομάδων στα διεθνή πρωταθλήματα, ακόμη και εάν δεν είχε να κερδίσει κάτι η δική τους απ’ αυτό. Μου ήταν τότε και μου είναι και σήμερα τελείως ξένη αυτή η νοοτροπία που εύχεται “να ψοφήσει ο γάϊδαρος του γείτονα”. Γι’ αυτό και τώρα, σ’ αυτό τον κρίσιμο αγώνα που δίνει η “ελληνική ομάδα” εκεί έξω, εγώ θα είμαι “με τους δικούς μας”.

Έχοντας αυτή την νοοτροπία, καταλαβαίνετε ότι μου κάνουν πολύ εντύπωση και όλοι οι συνέλληνες που αυτές τις μέρες χύνουν όξος και χολή για “τους δικούς μας” (Βαρουφάκη, Κοτζιά, Τσίπρα) ενώ τονίζουν διαρκώς πόσο δίκιο έχουν οι διάφοροι Ντάϊσελμπλουμ, Σόϊμπλε, Μέρκελ. Και ολοκληρώνουν επαναλαμβάνοντας το πόσο άθλιοι, καραγκιόζηδες και αξιολύπητοι είναι οι εκπρόσωποί μας μα κατά προέκταση και εμείς οι ίδιοι ως λαός.

Και απορώ με όλο αυτό, γιατί άλλο πράγμα είναι να βλέπεις με κριτικό μάτι τον εαυτό σου, τη χώρα και τον λαό σου και άλλο να φθάνεις στο σημείο να εσωτερικεύεις τη ρατσιστική προπαγάνδα των άλλων για εσένα. Πολλές φορές κατηγορούμε τον “ανατολίτικο ραγιαδισμό” σαν πηγή όλων των κακών μας, όμως η λύση δεν είναι να γίνουμε “γραικύλοι” στα πόδια της όποιας Ρώμης.

Μη με παρεξηγήσετε. Τα λάθη μας, οι ελλείψεις και τα ελαττώματά μας είναι γνωστά και πρέπει να τα πολεμήσουμε. Όμως αυτό δεν γίνεται με αλληλοκατηγορίες και απαξιώνοντας αλλήλους, αλλά με σοβαρότητα, σωφροσύνη και ενωτικό πνεύμα. Οι κίνδυνοι που αντιμετωπίζουμε πολλοί. Μαγικές λύσεις δεν υπάρχουν και τα δύσκολα δεν είναι πίσω, μάλλον μπροστά μας είναι.

Αλλά να σας πώ κάτι; Αυτό δεν είναι απαραίτητα το χειρότερο που μπορεί να μας συμβεί. Και τότε, θα μου πείτε, τι είναι; Το χειρότερο, είναι αυτό που ζήσαμε μέχρι τώρα. Η καταφρόνια του εαυτού μας και η έλλειψη πίστης σε αυτόν. Το χάσιμο κάθε ελπίδας για το αύριο της χώρας μας, του πολιτισμού μας, των παιδιών μας. Μην πιστεύετε όλους αυτούς που σας παρουσίαζαν αυτό το σκοτάδι ως “αναγκαίο κακό”. Αυτό να θυμάστε: Η απελπισία μας δεν ήταν από την ανέχεια όσο από την έλλειψη πίστης στον εαυτό μας. Όσοι προσπαθούν να σπείρουν τον φόβο και την άκριτη υποταγή στις ψυχές μας, δεν είναι φίλοι μας. Ούτε ασφαλώς ηγέτες είναι.

Τώρα όμως, το νιώθουμε όλοι πως είναι μια άλλη στιγμή. Τι άλλαξε; Τολμάμε να ελπίσουμε. Ναι, χωρίς καμία εγγύηση, με το καράβι να κλυδωνίζεται και τα πανιά σκισμένα. Η ελπίδα όμως δεν γεννιέται πάντα από τις καλές προοπτικές. Γεννιέται, όταν αποφασίσεις ότι κόντρα σε όλα, “η Ελλάς προώρισται να ζήση και θα ζήση”. Είναι δηλαδή, θέμα πίστης. Την πίστη πάλι, την αντλούμε από το αξιακό μας σύστημα και τον αυτοσεβασμό μας. Και δεν μπορείς να ελπίσεις σε κάτι όταν θεωρείς ότι είσαι ο τελευταίος των τελευταίων στην Ευρώπη και ίσως σε όλη την υφήλιο…

Η νέα “ομάδα” που ανέλαβε τις τύχες τις χώρας μπόρεσε να εμπνεύσει αυτή την πίστη επειδή μας πρόσφερε αυτό που μας στέρησαν όλοι οι προηγούμενοι κυβερνήτες: Την αίσθηση της αξιοπρέπειας και του αυτοσεβασμού. Και μας την έδωσε μέσα από αυτό το “ευγενικό και φωτεινό” -όπως το χαρακτήρισε ο Μίκης Θεοδωράκης- “ΟΧΙ” που είπαν. Ξέρω πως πολλοί αντιδρούν γιατί πιστεύουν πως “έτσι όπως είμαστε δεν είμαστε γι’ αυτά”. Ξεχνούν όμως ότι το ΟΧΙ δεν το λες απαραίτητα όταν είσαι ο δυνατός. Κυρίως το λές στον δυνατό όταν είσαι αδύναμος αλλά, παρ΄όλα αυτά, ΠΡΕΠΕΙ να το πεις. Και τότε, έχεις κερδίσει την αξιοπρέπειά σου και την πίστη στον εαυτό σου για να μπείς στον πραγματικό αγώνα.

Τέλος, επειδή έχει χυθεί πολύ μελάνι σχετικά με το ποιοί είναι αυτοί που διαπραγματεύονται τις τύχες τις χώρας, ότι είναι “Μπαρουφάκηδες” κτλ, ρίξτε και μια ματιά σε αυτό το άρθρο ενός Αυστραλού ακαδημαϊκού, το βρήκα αρκετά διαφωτιστικό. Κυρίως εκεί που λέει ότι: “For now, I want to assure you that a good man with a sharp intellect is on the deck of the sad ship Europe, trying to get its misguided captains to change direction”. Πρέπει να πω ότι περισσότερο από το “sharp intellect” μου άρεσε το “good man”. Γιατί πολλά “σαΐνια” μας κυβέρνησαν μέχρι τώρα, και είδαμε τα αποτελέσματα. Τώρα όμως, χρειαζόμαστε “καλούς ανθρώπους”. Και ξέρω από την Ιστορία, ότι αυτοί είναι κατά κανόνα πατριώτες…

Posted in Uncategorized, Πολιτική | Tagged , | Leave a comment

Ένα graphic novel για το… Αϊβαλί!

scan0176Κρατώ στα χέρια μου ένα βιβλίο-διαμάντι και θέλω να το μοιραστώ μαζί σας. Δεν είναι από τα συνηθισμένα κιτάπια τούτο. Μιλώ για το άρτι εκδοθέν «γραφικό μυθιστόρημα» -ή graphic novel, δηλαδή μυθιστόρημα σε μορφή κόμικς- του έλληνα εικονογράφου Soloúp με τίτλο «Αϊβαλί» από τις Εκδόσεις Κέδρος (Κάντε κλίκ στο εξώφυλλο για το βίντεο προβολής του έργου. Επίσης διαβάστε τη συνέντευξη του συγγραφέα στην Εφημερίδα των Συντακτών).

Αφορμή του έργου, όπως μαθαίνουμε στο κατατοπιστικό παράρτημα «Αντί Βιβλιογραφίας» στάθηκε ένα ταξίδι του μικρασιατικής καταγωγής καλλιτέχνη στο Αϊβαλί το 2011, «παρέα» με τον Φώτη Κόντογλου και το βιβλίο του «Το Αϊβαλί η πατρίδα μου».

scan0178Εικόνες άλλοτε απαλές σα χάδι κι άλλοτε σωστή γροθιά στο στομάχι. Καρσιλαμάδες ανάμικτοι με λυγμούς και μοιρολόγια. Η Καθ’ Ημάς Ανατολή, η κατά Κόντογλου «μάνα του Κόσμου» παρελαύνει μαζί με τις αδερφές της Μυτιλήνη και Κρήτη, ιστορημένες από την πένα του «κυρ-Φώτη», του Ηλία Βενέζη και της αδερφής του Αγάπης Βενέζη-Μολυβιάτη, του τουρκοκρητικού Αχμέτ Γιορουλμάζ και άλλων.

Όλα αυτά αποτυπώνονται στο χαρτί με τρόπο φυσικό, άμεσο, ειλικρινή, περασμένα απ’ την ευαίσθητη ματιά του Soloúp που χαρμανιάζει την αρχέτυπη εικόνα με το σύγχρονο σκίτσο. Το αποτέλεσμα είναι γνήσια συγκίνηση, άρα τέχνη.

Aivali7Σχεδόν νιώθεις τις δονήσεις που προκάλεσαν στον καλλιτέχνη τα τοπία, τα κείμενα, οι άνθρωποι. Από κοντά, μέσα από την προσωπική αφήγηση του συγγραφέα, διαγράφονται ερωτήματα αμείλικτα, μετέωρα, αναπάντητα και απ’ τις δύο πλευρές -Τούρκους κι Έλληνες- που ανταμώνουν σήμερα στα σοκάκια της πολιτείας.

pGk2o8v

Στον ωραίο πρόλογό του ο Μπρους Κλαρκ, (ο γνωστός συγγραφέας του βιβλίου «Δυο φορές ξένος») εύστοχα παρατηρεί: «Για τον Έλληνα που έχει σχετική γνώση της Ιστορίας αλλά και μια ευαισθησία στις αόρατες παρουσίες, η επίσκεψη στο Αϊβαλί μπορεί να φαντάζει σαν να μπαίνει σε έναν παράξενο κόσμο γεμάτο αντικατοπτρισμούς. Ή, αλλιώς, σαν να περνά στην άλλη πλευρά ενός γιγάντιου καθρέφτη, όπως έκανε και η Αλίκη στην περίφημη ιστορία για τα παιδιά. Τα πάντα είναι πολύ οικεία, αλλά και κατά κάποιο τρόπο αντεστραμμένα».

Μία βασική αιτία των «αντικατοπτρισμών», όπως περιγράφεται γλαφυρά στο βιβλίο και το γνωρίζουμε όλοι όσοι έχουμε επισκεφθεί το Αϊβαλί, είναι οι ανταλλαχθέντες Τουρκοκρητικοί, οι mübadil. «Δικοί μας» άνθρωποι  σ’ ένα τόπο «δικό μας». Κι όμως ούτε το ένα είναι έτσι ακριβώς, ούτε φυσικά και το άλλο…

Aivali1

Aivali9Ομολογώ ότι εδώ και αρκετά χρόνια αποφεύγω να διαβάζω έργα που αναφέρονται σε θέματα γύρω από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Τα προσωπικά μου βιώματα από την Ίμβρο και την Τουρκία δεν μου επιτρέπουν να δω αποστασιοποιημένα τον χαμό του εκεί πολιτισμού μας. Με αυτό δεν εννοώ ότι διακατέχομαι από μίσος και μισαλλοδοξία. Απλά δεν αντέχω να ανασκαλεύω τον πόνο και τη θλίψη, τον φόβο και την απελπισία που έχω νιώσει κι εγώ -στη δική μου κλίμακα- ως Ίμβριος και Ρωμιός της Πόλης. Το μόνο μικρασιάτικο που με παρηγορούσε μέχρι τώρα ήταν η μουσική: τα παραδοσιακά, τα σμυρναίικα και το ρεμπέτικο.

Όμως το βιβλίο αυτό το ρούφηξα απνευστί επειδή, παρότι μου προκάλεσε -και με το παραπάνω θα έλεγα- όλα όσα προανέφερα, μου ’δωσε και κάτι άλλο: Ελπίδα.

SOLOUPΕλπίδα από το γεγονός ότι ένας νέος άνθρωπος, γεννημένος και μεγαλωμένος στην Ελλάδα, κατάφερε και βρήκε το νήμα που άφησαν τόσες ανάσες και καημοί απ’ τα παλιά στα καρσινά χώματα. Και παίρνοντάς το έφτιαξε, μέσα από ένα σύγχρονο αφηγηματικό μέσο και αφομοιώνοντας δημιουργικά την παράδοση, πραγματικό «νεοελληνικό πολιτισμό» (όπως το εννοεί ο Καζαντζάκης στο περιηγητικό κείμενό του “Ταξιδεύοντας-Μοριάς” (Έθνος, 2014, σελ. 332) υπερβαίνοντας τα εθνικιστικά και πολιτισμικά στεγανά.

Αυτό είναι ανεκτίμητο στους ασφυκτικούς καιρούς που ζούμε. Κάτι μου λέει πως ο «κυρ-Φώτης», παρέα με τον «κυρ-Νίκο» γνέφουν με επιδοκιμασία από κει πάνω…

Aivali2

 

Posted in Πολιτισμός | Tagged , , , , , , , , , | 1 Comment

Οι “Σύγχρονες Αμαζόνες” της Μεσοποταμίας

Εδώ και 40 μέρες, οι σκληρές μάχες σε μια μικρή πόλη της Συρίας έχουν προσελκύσει το ενδιαφέρον των διεθνών ΜΜΕ. Αναφέρομαι φυσικά στο Κομπάνι και την επική πλέον αντίσταση των κούρδων μαχητών εκεί. Γιατί όμως η σύγκρουση στην άσημη κατά τα άλλα αυτή πόλη έχει προβληθεί πολύ περισσότερο από κάθε άλλη στα τρία χρόνια που συνεχίζεται ο άγριος εμφύλιος στην άτυχη χώρα; Σε αυτό το σημείο, πρέπει να σημειώσουμε ότι η πραγματικότητα της περιοχής είναι πολύ περίπλοκη και δεν προσφέρεται για κανενός είδους απλουστεύσεις. Το μόνο που μπορώ να καταθέσω με ασφάλεια είναι η δική μου εικόνα και οι δικές μου σκέψεις γύρω από αυτή τη σύγκρουση που έχει ήδη λάβει θρυλικές διαστάσεις.

No_Pasaran

Μαδρίτη, Ισπανικός Εμφύλιος Πόλεμος, 1936

Πράγματι, η μάχη του Κομπάνι στο εξωτερικό αποκαλείται ήδη “το σύγχρονο Στάλιγκραντ”, “η νέα Βαρκελώνη” ενώ στα καθ΄ ημάς “το νέο Μεσολόγγι”. Όχι τυχαία. Σε όλες αυτές τις μάχες-πολιορκίες, ανεξάρτητα από την τελική τους έκβαση (νίκη, ήττα, έξοδος των πολιορκημένων αντίστοιχα) αυτό που ενεγράφη στη συνείδηση του κόσμου ήταν ο συμβολισμός τους. Και για τις μεν παλαιότερες μάχες που προανέφερα, είναι πλέον γνωστά τα αίτια που τις έκαναν παγκόσμια σύμβολα. Στην καθεμιά, εθνικά, ιδεολογικά και πολιτισμικά ρήγματα με διεθνή εμβέλεια συγκρούστηκαν επηρεάζοντας, εκτός από τις τύχες του πολέμου και αυτόν τον ίδιο τον πολιτισμό μας. Και αυτό γιατί καταγράφηκαν στο βιβλίο της ιστορικής αφήγησης ως σύμβολα αντίστασης του «Καλού» ενάντια στο «Κακό». Τι είναι όμως αυτό που μετέτρεψε τους αμυνόμενους –ανεξάρτητα από την ιδεολογική, εθνική είτε θρησκευτική τους ιδιότητα- σε εκπρόσωπους του «καλού» και του «κακού» αντίστοιχα;

Κατ’ αρχήν, παρατηρούμε ότι σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, οι δύο πλευρές τοποθετήθηκαν αντίστοιχα στη θέση του δίκαιου και του άδικου ανάλογα με τη στάση που αυτές τηρούσαν σε σχέση με τις πνευματικές αξίες που ορίζονται από τον ουμανιστικό δυτικό πολιτισμό, ο οποίος έλκει την καταγωγή του από την Αρχαία Ελλάδα, τη Ρώμη και τον Χριστιανισμό. Ας μην ξεχνάμε ότι η δημοκρατία, η ελευθερία, η προστασία της αξιοπρέπειας του προσώπου και κατά προέκταση η ισότητα των πολιτών είναι έννοιες και αρχές που πηγάζουν από αυτή την πνευματική παράδοση, ανεξάρτητα από τον τρόπο με τον οποίο θέλουν να την πραγματώσουν οι διάφορες σχολές σκέψης και ιδεολογίες σε κάθε εποχή.

Επίσης, σε όλες αυτές τις συγκρούσεις έχουμε να κάνουμε με μία εμπνευσμένη αντίσταση ενάντια σε υπέρτερες δυνάμεις. Αντίσταση απελπισμένη, λυσσαλέα, ηρωική, απέναντι σε κάτι που, οι περισσότεροι τότε και σήμερα συμφωνούμε ότι –βάσει των παραπάνω πολιτισμικών αρχών και ιδανικών- ήταν άδικο και βάρβαρο. Είναι ενδιαφέρον ότι ακόμη και στην περίπτωση του Στάλινγκραντ όπου το καθεστώς της αμυνόμενης Σοβιετικής Ένωσης χαρακτηρίζεται και αυτό ολοκληρωτικό, όλοι μας σήμερα αναγνωρίζουμε το πανανθρώπινο χρέος που οφείλουμε στην αυτοθυσία που επέδειξε τότε ο ρωσικός λαός ενάντια στο βαθύ σκοτάδι του ναζισμού.

Women-in-the-Soviet-Red-Army

Γυναίκες οπλίτες του Σοβιετικού Στρατού, Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος

Στην περίπτωση του Κομπάνι, σε πρώτη ανάγνωση έχουμε άλλη μία σύγκρουση στο πλαίσιο ενός εμφυλίου πολέμου στον οποίο έχουν αναμιχθεί ξένες δυνάμεις. Ένα ακραίο ισλαμικό κίνημα, συγκρούεται με ένα κατά βάση εθνικό κίνημα με αριστερές καταβολές. Δυστυχώς η περιοχή βρίθει από ποικίλες συγκρούσεις και ούτε ο ισλαμικός χαρακτήρας των επιτιθέμενων, ούτε ο κοσμικός-εθνικός χαρακτήρας των αμυνόμενων αποτελούν πρωτοτυπία. Τι είναι τότε αυτό που συγκίνησε τόσο πολύ τον κόσμο σε αυτή την υπόθεση;

Νομίζω την απάντηση θα τη βρούμε σε δύο στοιχεία που διαφοροποιούν καίρια τον χαρακτήρα των αμυνόμενων. Αυτά είναι ο χαρακτήρας της πολιτικής τους οργάνωσης και –κυρίως- ο ρόλος των γυναικών μέσα σε αυτήν: Στο Κομπάνι, όπως και στα άλλα δύο κουρδικά «καντόνια» της Συρίας, αυτά του Αφρίν και της Τζεζίρε, έχει δημιουργηθεί ένα ανεξίθρησκο και εθνοτικά σύνθετο σύστημα διακυβέρνησης που συνιστά σπάνιο πολιτικό πείραμα για την περιοχή της Μέσης Ανατολής.

biji-kobane-ypg-ypj

 

 

 

 

 

Το δεύτερο και ακόμη ισχυρότερο ίσως χαρακτηριστικό του ιδιότυπου αυτού αυτοδιοικητικού καθεστώτος είναι ο άνευ προηγουμένου -και πάλι για τα δεδομένα της Μέσης Ανατολής- βαθμός συμμετοχής των γυναικών σε αυτό. Δεν υπάρχει, από όσο γνωρίζω, άλλο αντίστοιχο παράδειγμα εθελοντικής στράτευσης των γυναικών και ενεργού συμμετοχής τους στον ένοπλο αγώνα στο πλαίσιο τακτικών ένοπλων μονάδων. Εδώ να διευκρινίσω πως αναφέρομαι στις μουσουλμανικές χώρες της περιοχής και συνεπώς εξαιρώ το Ισραήλ. Θεωρώ επίσης ότι οι διάφορες ένοπλες γυναικείες μονάδες που έχουν δημιουργήσει κατά καιρούς ισλαμικά είτε δικτατορικά καθεστώτα –κυρίως για λόγους εντυπωσιασμού- καμία σχέση δεν έχουν με αυτό που βλέπουμε στη Συρία. Γιατί εδώ έχουμε να κάνουμε με μία αντίσταση την οποία συνδιαμορφώνουν ισότιμα και οι γυναίκες.

ypjfightersΈνα άλλο επιμέρους χαρακτηριστικό, το οποίο όμως έχει καίρια συμβολική σημασία, είναι η κοσμική στρατιωτική περιβολή των γυναικών που μετέχουν σε αυτές τις μονάδες. Ας σημειωθεί ότι η κοινότητες από όπου αυτές προέρχονται είναι αρκετά συντηρητικές μέσα στις οποίες οι ομόφυλές τους συνήθως ντύνονται με την τοπική ενδυμασία που συνοδεύεται με την απαραίτητη –παραδοσιακή- μαντίλα. Άρα, και μόνο η εμφάνισή τους αποτελεί μία μεγάλη επανάσταση για τα ήθη της ευρύτερης περιοχής.

Όταν αυτό συνδυάζεται με την πανθομολογούμενη πλέον μαχητική τους ικανότητα τότε έχουμε όλα τα συστατικά για τη γέννηση ενός σύγχρονου μύθου. Ενός μύθου μάλιστα με πολλαπλές αναφορές-παραλληλισμούς από αντίστοιχους άλλους που ανήκουν στην πολιτισμική αφήγηση του δυτικού κόσμου. Γι’ αυτό και βλέπουμε συχνά-πυκνά να χαρακτηρίζονται ως «Αμαζόνες» να τις συγκρίνουν με «τις Σουλιώτισσες», «τις Σπαρτιάτισσες» κ.ο.κ.

Σε αυτή την εικόνα του αμυνόμενου στρατοπέδου έρχονται να προστεθούν τα χαρακτηριστικά των επιτιθέμενων ακραίων τζιχαντιστών τα οποία πραγματικά δεν θα μπορούσαν να είναι πιο απεχθή για το διεθνές κοινό. Κι έτσι, απ’ την αρχή σχεδόν κρίνεται και η τελική έκβαση της μάχης –τουλάχιστον στο ηθικό επίπεδο. Ό,τι κι αν συμβεί πια στο Κομπάνι, οι κάτοικοι της πόλης θα είναι οι νικητές.

Kobani-FighterΜε λίγα λόγια, σήμερα, στην πεδιάδα της Μεσοποταμίας οι γυναίκες γράφουν ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία του σύγχρονου πολιτισμού. Μέσα σε μύριες αντιξοότητες, αντιμετωπίζουν Κύκλωπες και Λαιστρυγόνες. Τιμή και δόξα λοιπόν, σε όλες αυτές τις θυγατέρες, μητέρες, αδερφές και συντρόφους. Εμείς οι Έλληνες ιδιαίτερα, έχουμε πολλούς λόγους να τις μελετάμε, στην παρούσα συγκυρία μας.

Ένιωσα την ανάγκη να γράψω αυτές τις λίγες σκέψεις μια μέρα συννεφιασμένη, ανήμερα που γιορτάζαμε ένα δικό μας παλιό, εξίσου μεγάλο ΟΧΙ… Καιρός, όλοι, άνδρες και γυναίκες, να θυμηθούμε το πραγματικό του νόημα.

Posted in Απόψεις, Πολιτική | Tagged , , , , | Leave a comment

Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων και η έκλειψη της σύγχρονης Ελλάδας

Μετά τις ανακαλύψεις στον τύμβο Καστά της Αμφίπολης, άλλος ένας αρχαιολογικός χώρος στα Αντικύθηρα ετοιμάζεται να αποκαλύψει νέα μυστικά. Δεν θα μπώ στον πειρασμό να κάνω πικρόχολα σχόλια για την “περίεργη” σύμπτωση του διαρκούς βομβαρδισμού μας από ειδήσεις “τονωτικες του ηθικού μας δια μέσου του αρχαίου κλέους” ενώ ταυτόχρονα η ζοφερή και αδιέξοδη πραγματικότητα της σύγχρονης Ελλάδας μας πληγώνει καθημερινά.

Αντίθετα προτείνω, τώρα που άρχισαν πάλι οι υποβρύχιες ανασκαφές στα Αντικύθηρα, να θυμηθούμε αρχικά τι έχει βρεθεί εκεί. Επισκεφθείτε για αρχή την ιστοσελίδα αυτή: http://www.antikythera-mechanism.gr/ Από το εξαιρετικό της υλικό, προτείνω για μία σύντομη ενημέρωση αυτό το ντοκιμαντέρ:

Δείτε επίσης το παρακάτω ντοκιμαντέρ, στο οποίο ενώ λείπουν κάποια νεότερα ευρήματα σχετικά με τον μηχανισμό τα οποία αναφέρονται στο προηγούμενο ντοκιμαντέρ (το 2008 ανακαλύφθηκε ότι ο μηχανισμός εκτός των άλλων μπορούσε να υπολογίσει και όλες τις αθλητικές διοργανώσεις της αρχαίας εποχής όπως ολυμπιακοί, ίσθμια, κτλ. Διαβάστε σχετικά εδώ), περιέχει όμως άλλες σημαντικές λεπτομέρειες σχετικά με την ιστορία της μελέτης του μηχανισμού :

Το ξεκάθαρο συμπέρασμα από αυτές τις συγκλονιστικές ανακαλύψεις, είναι πως η αρχαία Ελλάδα δεν ήταν μόνο πνεύμα, τέχνη και φιλοσοφία. Ήταν και επιστήμη. Εφαρμοσμένη μάλιστα επιστήμη που γεννούσε εκπληκτική τεχνολογία με αποτέλεσμα να παράγει αυτόν τον φορητό αναλογικό υπολογιστή που βρήκαμε στα Αντικύθηρα. Αξίζει να σημειωθεί μάλιστα, όπως αναφέρεται και στο τέλος της δεύτερης ταινίας, ότι η τεχνολογία αυτή επέζησε και στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (Βυζάντιο).

Τώρα, ας σταθούμε λίγο, κι ας συλλογιστούμε -ο καθένας για τον εαυτό του- τι σημαίνει όλη αυτή η γνώση στην πικρή περίοδο που διανύουμε. Μήπως μας δίνει το δικαίωμα να καμαρώνουμε για τις δόξες άλλων εποχών; Ή πηγαίνοντας στο άλλο άκρο -όπως συνήθως κάνουμε- να λοιδορούμε τον εαυτό μας και με σύνδρομο κατωτερότητας να αυτομαστιγωνόμαστε μπροστά στη σημερινή μας κατάντια;

Γι’ απάντηση, θα πρότεινα τα παρακάτω σοφά λόγια του ποιητή:

Κι αν δεν μπορείς να κάμεις την ζωή σου όπως την θέλεις,
τούτο προσπάθησε τουλάχιστον
όσο μπορείς: μην την εξευτελίζεις
μες στην πολλή συνάφεια του κόσμου,
μες στες πολλές κινήσεις κι ομιλίες.
Μην την εξευτελίζεις πηαίνοντάς την,
γυρίζοντας συχνά κ’ εκθέτοντάς την
στων σχέσεων και των συναναστροφών
την καθημερινήν ανοησία,
ώς που να γίνει σα μια ξένη φορτική.

Κ.Π. Καβάφης
(Από τα Ποιήματα 1897-1933, Ίκαρος 1984)

Posted in Επιστήμη, Πολιτική, Πολιτισμός | Tagged , | Leave a comment

Πλίνθοι τε και κέραμοι στην Ίμβρο

Με αφορμή την γνωριμία με την διαδικτυακή ομάδα του Facebook «Potters and Pottery of Greece», είπα να αναρτήσω κάτι σύντομο σχετικά με την κεραμική που συναντάμε στην ιδιαίτερη πατρίδα μου, το νησί της Ίμβρου. Στην Ίμβρο υπήρχαν -και υπάρχουν ακόμη σε κάποια σπίτια- αρκετά προϊόντα των εργαστηρίων του Τσανάκκαλε στα Δαρδανέλλια, που για εμάς ήταν το πλησιέστερο και σημαντικότερο κέντρο παραγωγής κεραμικών στην περιοχή. Φυσικά στο νησί λειτουργούσαν και τοπικά εργαστήρια («κεραμαριά») που παρήγαν κυρίως απλά σκεύη καθημερινής χρήσης όπως στάμνες αλλά και κεραμίδια και τούβλα.

Ως ταπεινά δείγματα της κεραμικής του Τσανάκκαλε που απαντάμε στην Ίμβρο, επισυνάπτω παρακάτω μερικές φωτογραφίες αγγείων που ανήκουν στην δική μου και σε άλλες οικογένειες του νησιού.

This slideshow requires JavaScript.

Επίσης, σαν ένα μικρό δείγμα της βιομηχανικής παραγωγής προσθέτω κάποια τούβλα από κλίβανους της Μαδύτου (στην Χερσόνησο της Καλλίπολης) έτσι όπως είναι ενσωματωμένα στα ερείπια του φάρου στο ακρωτήρι Κέφαλος, απέναντι ακριβώς από την είσοδο του Ελλησπόντου. Για την ιστορία, ο φάρος κατασκευάστηκε στην τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα από Γαλλική εταιρεία με επιβλέποντα τον Ιταλό πολιτικό μηχανικό και προπάππο μου Giovanni Marini.

This slideshow requires JavaScript.

Τέλος, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα κεραμικά δοχεία που έχουν απομείνει –μεταξύ πολλών άλλων αντικειμένων- από την περίοδο της εν πολλοίς άγνωστης Βρετανικής κατοχής της Ίμβρου, όταν το νησί χρησιμοποιήθηκε ως έδρα του συμμαχικού στρατηγείου κατά τη διάρκεια της Εκστρατείας της Καλλίπολης (1914-1916).

Στα αριστερά Βρετανικό σκεύος "SRD" για ρούμι και δεξιά σκεύος τεχνοτροπίας Τσανάκκαλε. Ιδιοκτησία οικ. Δεληκωσταντή (Γλυκύ/Ίμβρος)

Στα αριστερά Βρετανικό σκεύος “SRD” για ρούμι και δεξιά σκεύος τεχνοτροπίας Τσανάκκαλε. Ιδιοκτησία οικ. Δεληκωσταντή (Γλυκύ/Ίμβρος)

Το συγκεκριμένο δοχείο που απεικονίζεται χρησιμοποιούνταν για να αποθηκεύσουν ρούμι το οποίο οι Βρετανοί χρησιμοποιούσαν ευρύτατα σε όλα τα πολεμικά μέτωπα του 1ου Παγκοσμίου Πολέμου ως «τονωτικό» των οπλιτών. Διαβάστε σχετικό άρθρο στην αγγλική κάνοντας “κλικ” στην παρακάτω εικόνα:

rum 1

Posted in Ίμβρος, Πολιτισμός | Tagged , | Leave a comment

Προβάλλοντας τον (κατακερματισμένο) εαυτό μας στον γείτονα

Synora_ellada_tourkia

Η Συνοριακή Πύλη Έβρου

Δυό χώρες, δυό εμπειρίες: Τουρκία και Ελλάδα. Ο καθένας από εμάς που έχει βιώσει τους δύο τόπους οδηγείται κατά καιρούς αυθόρμητα σε κάποιες συγκρίσεις. Δε μιλώ απαραίτητα για βαθιά βιώματα καταγωγής και μακροχρόνιας διαβίωσης. Ακόμη και ένα σύντομο ταξίδι στη γειτονική χώρα ενεργοποιεί παρόμοιους μηχανισμούς. Μάλιστα, ενώ μέχρι πριν από 5-6 χρόνια το κυρίαρχο ρεύμα ήταν από Ελλάδα προς την Τουρκία, τώρα τα πράγματα έχουν αντιστραφεί πλέον και οι γείτονες οργώνουν την ελληνική επικράτεια με μεγάλο ενθουσιασμό και περιέργεια. Είναι πολύ ενδιαφέρον λοιπόν να παρακολουθείς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τα σχόλια από τους επισκέπτες των δύο πλευρών και το πως προσλαμβάνουν την πραγματικότητα εκεί που πάνε.

Αυτό που έχω παρατηρήσει διαβάζοντας τις σκέψεις φίλων και από τις δυό πλευρές, είναι ότι η χώρα του ενός αποτελεί μία οθόνη όπου προβάλλει τα απωθημένα ή/και τις προσδοκίες του ο άλλος. Απωθημένα και προσδοκίες που έχουν διαμορφωθεί στη δική του χώρα και χωρίς τη συμμετοχή “του άλλου”. Με άλλα λόγια, δεν πάμε στο γείτονα για να δούμε τον τόπο του όπως αυτός είναι σήμερα και να προσεγγίσουμε τη ματιά των ανθρώπων που κατοικούν εκεί. Δεν πάμε για να τους γνωρίσουμε, πάμε επειδή αναζητούμε ένα κομμάτι του εαυτού μας “εκεί”. Κάτι που δεν βρίσκουμε “εδώ”.

Θα μου πείτε, κάθε εξερεύνηση του κόσμου δεν συνεπάγεται και μία εσωτερική αναζήτηση; Ασφαλώς και είναι έτσι. Όμως εδώ η σύγκριση/αντιπαράθεση είναι τόσο έντονη και επαναλαμβανόμενη που συμπεραίνει κανείς πως αυτή είναι το κυρίαρχο ζητούμενο στην εμπειρία του ταξιδιού. Όλο αυτό δεν είναι καθόλου παράξενο εάν αναλογιστεί κανείς την πρόσφατη ιστορία της περιοχής μας. Με βάρβαρο τρόπο ξεκληρίστηκαν πολιτισμικές δομές πολλών αιώνων και διαμοιράστηκαν σε ξένους τόπους, με άλλα ήθη. Εκεί, εξαναγκάστηκαν να υιοθετήσουν μία διαστρεβλωμένη εκδοχή της δικής τους πραγματικότητας την οποία προσδιόριζαν οι εθνικές ιδεολογίες των κρατών που κατέφυγαν. Όλα αυτά, ήταν και είναι εξόχως τραυματικά, παραμορφωτικά και επίσης, για τις νέες γενιές, αποπροσανατολιστικά. Ο γενέθλιος τόπος αδυνατεί να τους προσφέρει τις απαντήσεις σχετικά με την πραγματική ταυτότητα που φέρουν μέσα τους.

images

“ΟΙ Άγιοι Σαράντα”, Δια χειρός Φωτίου Κόντογλου

Γιατί μη γελιέστε. Όλα είναι εδώ, τίποτα δε χάθηκε. Όλα όσα έγιναν, τα κουβαλάμε μέσα μας θέμε δε θέμε και δεν υπάρχει λυτρωμός παρά μόνο μέσα από τη γνώση, την κατανόηση, την ενσυναίσθηση, τη συγχώρεση και θα προσθέσω εδώ: την ανοικοδόμηση. Γιατί το “περασμένα ξεχασμένα” εξυπηρετεί πονηρές ή αφελείς λογικές “βολέματος” σε ένα “άχρονο” παρόν/μέλλον όπου μοναδική προοπτική είναι η όποια επιβίωση. Κι ας μη ξεχνάμε ότι πραγματικός πολιτισμός δεν μπορεί να είναι παρά μία πρόταση νοηματοδότησης του βίου. Κάτι τέτοιο δεν μπορεί να δημιουργηθεί πάνω στην άγνοια και τη λήθη. Είναι αρκετά δύσκολη η δουλειά αυτών που προωθούν στα λημέρια μας τέτοιες πολιτισμικές/πολιτικές σούπες, όσο κι αν σε πρώτη ανάγνωση μοιάζει να τα καταφέρνουν αρκετά καλά. Σε αυτά τα μήκη και πλάτη, ο λαγός πάντα νικιέται από τη χελώνα. Η ρίζες είναι βαθιές, οι λατρείες μυστικές. Ένα τραγούδι, μία γεύση, μία φωτογραφία αρκούν για να θέσουν εκ νέου σε κίνηση την καρδιά. Αρχίζει το ταξίδι προς την πηγή.

11501

“Η Ελλάδα των τριών κόσμων” Φώτης Κόντογλου

Έτσι λοιπόν, άνθρωποι από τις δύο ακτές του Αιγαίου περιέρχονται την απέναντι χώρα επιθυμώντας στον άλλο αυτό που τους λείπει και δεν ξέρουν τι ακριβώς είναι. Σε εμάς τα πράγματα είναι λίγο πιο ξεκάθαρα. Η μικρασιατική/ποντιακή ταυτότητα διατηρήθηκε σε καλύτερο βαθμό μέσα από τους διάφορους συλλόγους. Σε εθνικό δε επίπεδο το μικρασιατικό στοιχείο έπαιξε καταλυτικό ρόλο στη διαμόρφωση των καλύτερων στιγμών του σύγχρονου πολιτισμού της Ελλάδας με τους οποίους ταυτίζεται πλέον η συντριπτική πλειοψηφία των ελλήνων. Πάμε στη Μικρά Ασία έχοντας στ’ αυτιά μας Δόμνα Σαμίου και Ρεμπέτικα, διαβάζοντας Κόντογλου και Γιώργο Σεφέρη. Η ταύτισή μας με τον τόπο “εκεί” έχει ασύγκριτο ιστορικό και ποιοτικό βάθος. Τα κατάλοιπα του πολιτισμού μας είναι τέτοια που ο ρωμιός δεν μπορεί παρά να νιώσει κομμάτι του τοπίου στη γείτονα. Αλλά όλα αυτά είναι γνωστά.

Papaloukas-01

“Άποψη χωριού Μυτιλήνης” Σπύρος Παπαλουκάς

Το καινούργιο εδώ είναι αυτό που αναδύεται μέσα από τα γραφόμενα των τούρκων επισκεπτών του ελλαδικού χώρου. Σε αυτό το σημείο, έχει σημασία να κάνουμε την εξής παρατήρηση: οι τούρκοι που ταξιδεύουν στο εξωτερικό είναι κατά κανόνα τα προνομιούχα μεγαλοαστικά ή ανώτερα μεσαία στρώματα της κοινωνίας. Ακόμη και η σημαντική οικονομική ανάπτυξη των τελευταίων ετών δεν έχει αλλάξει τα βασικά μεγέθη αυτής της πραγματικότητας. Ένα επιπλέον στοιχείο είναι πως οι πληθυσμοί που κατάγονται από τους βαλκάνιους πρόσφυγες που κατέφυγαν στην Τουρκία μεταξύ 1900-1923 ανήκουν σε αυτή την κατηγορία των εκδυτικισμένων/μορφωμένων αστών. Ταυτόχρονα όμως (και σε αντίθεση με τους πρόσφυγες στην Ελλάδα που ήταν οι παρίες του πολιτικού συστήματος για πολλά χρόνια), ιστορικά υπήρξαν οι σημαντικότεροι στυλοβάτες του κοσμικού/αυταρχικού κεμαλικού καθεστώτος συμβάλλοντας καθοριστικά στην εδραίωση και τη διατήρησή του. Στη δεδομένη ιστορική στιγμή, νιώθουν για πρώτη φορά μειονότητα στη χώρα τους λόγω του κυρίαρχου πλέον σε αυτήν ισλαμικού/επαρχιώτικου συντηρητισμού. Είναι ευρωπαίοι σε μία ολοένα και πιο μεσανατολική χώρα. Ξένοι στον νέο τόπο τους, ξένοι και σ’ αυτόν που άφησαν πίσω οι παππούδες τους. Πολλές αντιφάσεις λοιπόν μέσα στη ψυχή τους που αντικρούουν η μία την άλλη.

Φυσικά οι τουρίστες απο την Τουρκία δεν αποτελούνται μόνο από ανθρώπους που κατάγονται από εδώ όπως αυτοί που περιγράφονται παραπάνω. Δυστυχώς, δεν έχω υπόψη μου και κάποια μελέτη που να προσφέρει δεδομένα σε σχέση με τη σύνθεση του πληθυσμού αυτών των επισκεπτών. Έχω όμως την πεποίθηση ότι, λόγω των οικονομικών ανισοτήτων αλλά και του συντηρητικού ισλαμικού χαρακτήρα σημαντικού τμήματος της κοινωνίας, η πλειοψηφία των ανθρώπων που καταλήγουν εδώ, είναι άνθρωποι που εμπίπτουν είτε λογω καταγωγής, είτε λόγω τρόπου ζωής στο παραπάνω προφίλ.

ouzoΜε άλλα λόγια, εδώ δεν έρχονται τόσο για να αναζητήσουν κάποιο τόπο καταγωγής αλλά κυρίως τον πολιτισμό μιάς δυτικής κοσμικής καθημερινότητας που όλο και φθίνει στην Τουρκία. Σαν τέτοιο, εννοούν την κουλτούρα της διασκέδασης και του ποτού, την ανεκτικότητα σε σχέση με την συμπεριφορά και την ένδυση, την καλύτερη θέση της γυναίκας μέσα στην κοινωνία, την -σε σχέση πάντα με την Τουρκία- καλύτερη προστασία του αστικού και φυσικού χώρου (εντάξει, μη με βαράτε, έτσι το βλέπουν εκείνοι και επιπλέον αναφέρονται ως επι το πλείστον στις τουριστικές περιοχές μας και μάλιστα στις πιο ποιοτικές από αυτές). Βέβαια, όλα αυτά υπάρχουν με το παραπάνω στη Δυτική Ευρώπη, όμως οι τούρκοι με εμάς νιώθουν πιο ελεύθεροι να προβούν σε συγκρίσεις. Μέσα από τις επαφές αυτές, πολλοί εξ’ αυτών συνειδητοποιούν ότι πολιτισμικά τους ενώνουν πολύ περισσότερα με την Αλεξανδρούπολη, τη Χίο και τη Θεσσαλονίκη παρά με τη Μαλάτεια, την Καισάρεια και το Μαρντίν. Αυτοί οι άνθρωποι, έρχονται στην Ελλάδα για να ανασάνουν. Σε αντιδιαστολή, εμείς πάμε στην Ανατολή για να ενεργοποιήσουμε -όπως λέει ο Καζαντζάκης- το Υποσυνείδητό μας.

Πως ανταποκρινόμαστε σε αυτή την κατάσταση; Πως θα βρούμε το βηματισμό μας, αυτοί και εμείς; Ποιά κοινή αφήγηση θα ανακαλύψουμε ώστε να συνεννοηθούμε πραγματικά και να συνυπάρξουμε ξανά;

mpeze2Όπως είπα στην αρχή, πολλοί και από τις δύο πλευρές προτείνουν τη λογική του tabula rasa ως μία κοινή αφετηρία. Προσωπικά πιστεύω ότι αυτό είναι μία προσπάθεια που μπορεί να πετύχει μόνο εάν μετατραπούμε όλοι σε αμερικανάκια. Δε νομίζω ότι η ιστορικά φορτισμένη και ασταθής περιοχή στην οποία ζούμε θα μας επιτρέψει την “πολυτέλεια” μιας τέτοιας αμνησίας. Μα ούτε και οι ψυχές των ανθρώπων στις δύο πλευρές του Αιγαίου -ζώντων και τεθνεώτων- πρόκειται να αναπαυθούν με παρόμοιες απλοϊκές προσεγγίσεις.

Είναι δύσκολα ερωτήματα τα παραπάνω και για να δουλευτούν οι απαντήσεις, η ψυχή του καθενός μας θα χρειαστεί ν’ αντιμετωπίσει όλα τα θεριά του δάσους. Όμως αν δεν χτίσουμε στέρεες γέφυρες δεν πρόκειται να γίνουμε κυρίαρχοι του μέλλοντός μας και θα αποτελούμε μονίμως μαριονέτες στα χέρια άλλων.

Πιστέψτε με, ξέρω γιατί πράγμα σας μιλώ. Στην πατρίδα μου την Ίμβρο, τα τελευταία χρόνια σ’ αυτά τ’ αλώνια πολεμάμε κι αυτοί κι εμείς…

Posted in Απόψεις, Ταξίδια | Tagged , | 2 Comments

Εις μνήμη Λάζαρου Λαζαρίδη

Δυό λόγια με αφορμή το χθεσινό μνημόσυνο στη μνήμη του αξέχαστου δάσκαλου της Ίμβρου, Λάζαρου Λαζαρίδη που τέλεσαν στο Σχοινούδι οι συμπατριώτες προεξάρχοντος του Οικουμενικού Πατριάρχη.

IMG_3312Δυστυχώς δεν είχα τον χρόνο να τον γνωρίσω αρκετά τον Λάζαρο. Ήμουν μικρός όταν με πήγε ο πατέρας μου να τον επισκεφθούμε στο σπίτι του στο Σχοινούδι και δίσταζα λιγάκι. Έπασχε από καρκίνο, ήταν ήδη κλινήρης και σωματικά καταβεβλημένος. Ακόμη όμως θυμάμαι την έντονη παρουσία του, τα μάτια του και τη σιδερένια θέληση που απέπνεε. Με τον πατέρα μου είχε μία κατανόηση ο Λάζαρος, ήξερε ότι μπορούσε να του ζητάει και τα δύσκολα. Δεν ξεχνώ που του είχε υπαγορεύσει την επιγραφή στον τάφο του. Γνώριζε ότι ο καιρός ήταν εγγύς και κοίταζε κατάματα το τέλος. Με τον ίδιο ρεαλισμό αντιμετώπιζε και το επικείμενο τέλος της πατρίδας μας, που το θεωρούσε βέβαιο, όπως και όλοι μας τότε. Αυτό όμως δεν τον εμπόδιζε να παρεμβαίνει ακόμη και σ’ αυτή την ύστατη στιγμή με επιστολές σε ζητήματα που θεωρούσε κρίσιμα, όπως μαρτυρούν τα προσωπικά αρχεία πολλών από εμάς όπως και τα αρχεία της Εταιρείας Μελέτης Ίμβρου και Τενέδου.

Kalyvi_Lazarou_SepiaΈνα άλλο προσωπικό βίωμαπου έχω από τον Λάζαρο είναι το καλύβι του στ’ Αυλάκι δίπλα στο ρεματάκι που εκβάλλει στην ακτή αυτή του Σχοινουδιού. Κάθε φορά που ψαρεύαμε με τον αδερφό μου τον Σπύρο, όταν βγαίναμε από τη θάλασσα λίγο μετά τη δύση του ήλιου κι ο τόπος μύριζε λυγαριά κι αρμύρα, έπεφτε το μάτι μου σ’ αυτό το καταφύγιο που είχε φτιάξει για τη βάρκα του ο δάσκαλος. Πέρα από την ιδιότητα του εκπαιδευτικού που είχε, ο λιτός, σχεδόν ασκητικός τρόπος ζωής του προκαλούσε τον αυθόρμητο σεβασμό όλων. Ίσως είναι ενδεικτικό ότι η τοποθεσία αυτή ήδη από τα χρόνια εκείνα αποκαλείται «Του Λάζαρου το Καλύβι». Φαντάζομαι δεν υπάρχει μεγαλύτερη τιμή από το να περάσει το όνομά σου στον χάρτη της πατρίδας σου.

Δεν ξέρω πως θα αντιμετώπιζε εκείνος το γεγονός ότι σήμερα, μετά από το πυκνό σκοτάδι των δεκαετιών του ‘70 και του ’80 ανοίγουμε και πάλι σχολεία στην Ίμβρο. Μπορώ να φανταστώ ότι θα χαμογελούσε πικρά, λέγοντας ότι η φύση του Θηρίου δεν αλλάζει. Αλλά και πάλι θέλω να πιστεύω πως του σκληρού ρεαλισμού του θα υπερίσχυε η συγκίνηση που θα ένιωθε βλέποντας τα παιδιά των παιδιών που εκείνος δίδαξε να συνεχίζουν ακόμη τον αγώνα, χωρίς να σκέφτονται τους όποιους Μήδους. Βλέποντας ότι πια η Ίμβρος από τόπος έχει γίνει μύθος, από κείνους που ξέρει να σκαρώνει η ράτσα μας με τρόπο μοναδικό. Κι ότι τελικά, σε πείσμα όλων, «πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς»[1].

[1] Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, 16, 18-19

Posted in Ίμβρος | Tagged , | Leave a comment

Δεκαπενταύγουστος

Panygiri

Φέτος έτσι το’ φερε η τύχη –η Θεία Πρόνοια- και λόγω κατάγματος στο πόδι βρέθηκα σε υποχρεωτική ακινησία στην Αθήνα μακριά από τα πάτρια εδάφη της Ίμβρου. Έχω λοιπόν άπλετο καιρό να διαβάσω και να σκεφτώ. Κι η σκέψη, αυτές τις μέρες που κορυφώνονται με το σημερινό εορτασμό και το πανηγύρι της Κοίμησης, δεν μπορεί παρά να στρέφεται «εκεί». Όσοι έχουν έντονο δεσμό με ένα τόπο εκτός της μεγαλούπολης το ξέρουν καλά: αυτές τις ημέρες, θέλεις να είσαι «εκεί». Γιατί η γιορτή, όσο κι αν είναι πανελλήνια άλλο τόσο  είναι και τοπική. «Άντε και του χρόνου στη χάρη Της». Το όποιο «εκεί» είναι περιττό, αυτονόητο.

Dekapentavgoustos_02_Kazania_006s

Τα καζάνια της “κουρκούτας”. Φωτ: Κ. Χριστοφορίδης

Η εντοπιότητα αυτή, της κάθε Παναγιάς αλλά και του κάθε Αγίου, έχει ρίζες βαθιές στην Ελλάδα και φυσικά το έχουν επισημάνει πολλοί ιστορικοί, λαογράφοι, κοινωνιολόγοι. Αλλά αυτό το ξέρουμε καλά κι από μόνοι μας χωρίς να μας το πει κανένας ειδικός. Η σημασία του πανηγυριού για τους συμμετέχοντες, τεράστια. Θέτει σε κίνηση τον κύκλο του έτους. Πρέπει να γίνει το πανηγύρι, με όλα τα έθιμα, σωστά. Να μη λείψει τίποτα. Και στις πιο μαύρες μέρες της Ίμβρου, εκεί μεταξύ 70-90, ποτέ δε σταμάτησε αυτή η γιορτή.

Κέρασμα στο νεκροταφείο (αρχαίο έθιμο “νεκρόδειπνων) των Αγριδίων. Φωτ.: Βασίλης Γιάντας

Κάθε χρόνο όπως προστάζει η αρχαία παράδοση θα θυσιαστούν οι ταύροι, θα βράσει ο ζωμός του κρέατος με το στάρι όλο το βράδυ στα καζάνια για να γίνει η “κουρκούτα”, μετά την επομένη η θεία λειτουργία, μετά θα πάμε στα κοιμητήρια για τα «νεκρόδειπνα», θα γίνει το γλέντι το βράδυ.

 

Κι ας μην είμαι «εκεί» τώρα που γράφω αυτές τις γραμμές και μόνο η γνώση πως και φέτος όλα έγιναν όπως πρέπει, πως όλοι μαζί δώσαμε μια στροφή και πάλι στον τροχό, με γεμίζει σιγουριά. Σιγουριά όχι μόνο για την πορεία της Ιμβριακής μας κοινότητας που αρμενίζει γενναία μέσα στους καιρούς. Σιγουριά για το ίδιο το «Γένος των Ρωμαίων» όπως μας αποκάλεσε σήμερα από την Παναγιά Σουμελά στην εμπνευσμένη –όπως πάντα- ομιλία του ο Οικουμενικός Πατριάρχης. Γιατί ξέρω πως, αυτή εδώ τη στιγμή, ο Ελληνισμός απ’ άκρη σ’ άκρη «γεμίζει μπαταρίες». Κι όχι γιατί «πήγε διακοπές». Ακόμη κι αν κουράστηκε για να φτάσει στο χωριό, στη γενέτειρα, ακόμη κι αν φαινομενικά δεν «πέρασε καλά», έκανε κάτι πολύ πιο σημαντικό με την πράξη αυτή της μετάβασης και συμμετοχής. Έδωσε και με την σειρά του πήρε «νόημα». Ένα νόημα που το έχει τόσο ανάγκη ο Ρωμιός στις μέρες αυτές της οικονομικής αλλά τελικά ηθικής και πολιτισμικής κρίσης που ζούμε.

Οι πηγές αυτού του δεσμού με τον τόπο, το έθιμο και την λατρεία, πάνε πολύ παλιά:

animal sacrifices to Apollo«Οι αρχαίοι Έλληνες, δεν είχαν λέξη για τη θρησκεία. Τόσο πολύ ήταν οι θρησκευτικές πρακτικές συνυφασμένες με άλλους τομείς της ανθρώπινης δράσης που δεν σκέφτηκαν να αυτονομήσουν τη θρησκευτικότητα. Οι Έλληνες, επίσης, δεν είχαν ιερά βιβλία (…). Τη θρησκεία τους τη μάθαιναν στην πράξη, μέσα από συμμετοχή σε ιερές τελετουργίες και τελετές. (…) Η αρχαία ελληνική θρησκεία δεν ήταν ζήτημα προσωπικών πεποιθήσεων και πίστης. Ήταν πρωτίστως λατρεία, δηλαδή ενεργητική συμμετοχή σε εορτές και πανηγύρεις, πομπές και τελετουργίες. Οι λατρευτικές αυτές πρακτικές διάνοιγαν ή ανανέωναν τους διαύλους επικοινωνίας των ανθρώπων με την αθάνατη φύση. Η κατεξοχήν και σχεδόν πανταχού παρούσα πράξη λατρευτικής επαφής με τους θεούς ήταν η θυσία. (…) Οι περισσότεροι θεοί, ήταν κοινοί για όλους. Κάθε περιοχή όμως ή πόλη, προσηλωνόταν σε ορισμένες θεότητες με μεγαλύτερη αφοσίωση και τους χάριζε ειδικά λατρευτικά επίθετα-περίπου όπως συμβαίνει σήμερα με τους αγίους και την Παναγία (…) Η λατρεία ήταν σε μεγάλο βαθμό υπόθεση κοινωνική, μολονότι υπήρχαν και τελετές καθαρά ιδιωτικού χαρακτήρα. Αν και δεν εξαφανίστηκαν οι πατροπαράδοτες λατρείες που αποτελούσαν προνόμιο κάποιων ισχυρών οικογενειών, το μεγαλύτερο μέρος των ιερατικών καθηκόντων των παλαιών γενών μεταβιβάστηκε σταδιακά στο σώμα των πολιτών. Η πόλη στο σύνολό της ήταν πλέον υπεύθυνη για τη δημόσια λατρεία, για τις θυσίες, τις πομπές, τους ναούς- και τις αναγκαίες δαπάνες. Οι σεληνιακοί μήνες του πολιτικού ημερολογίου έπαιρναν το όνομά τους από την βασική εορτή ή θεότητα του αντίστοιχου χρονικού διαστήματος [και υπήρχε] μία γενική ανταπόκριση ανάμεσα στις ιερές τελετές και στον ετήσιο κύκλο των εποχών και της βλάστησης. Με τον τρόπο αυτό, η πολιτική θρησκεία, προϊόν πολιτισμού η ίδια, ήταν στενά δεμένη με τη φύση –ή μάλλον συντονισμένη στους ρυθμούς της».

Σ.Ι. Ράγκος, στο «Η Ελληνική Αρχαιότητα. Πόλεμος-Πολιτική-Πολιτισμός» των Κυρτάτα και Ράγκου από τη σειρά «Αρχαιογνωσία και Αρχαιογλωσσία» σε επιμέλεια Δ.Ν. Μαρωνίτη, Το Βήμα, Αθήνα, 2010, σελ. 58-63.

Είμαι βέβαιος ότι αναγνωρίζετε πολλά πράγματα από τα δικά μας σύγχρονα βιώματα στην παραπάνω περιγραφή. Και αυτό γιατί η Εκκλησία σεβάστηκε και τους ρυθμούς της φύσης και την ιδιοπροσωπία του Ελληνισμού. Το πόσο καλά το έπραξε αυτό, το βλέπουμε σήμερα στο τόσο στενό και φυσικό δέσιμο αυτών των αρχαίων εθίμων με την Ορθόδοξη λατρεία. Έτσι, οι σημερινοί Νεοέλληνες δε βλέπουμε καμία αντίφαση σε όλες αυτές τις εκδηλώσεις όπου τα Μυστήρια περιβάλλονται από αρχαίες πρακτικές ειδωλολατρικής καταγωγής. Η σοφία αυτή της Ορθόδοξης παράδοσης είναι και η αιτία που ο πουριτανισμός είναι ξένος και ασύμβατος με τον τρόπο που βιώνουμε τη λατρεία και τον πολιτισμό μας.

Dekapentavgoustos_Kourbania_1

Διάβασμα ευχής στα σφάγια (“κουλμπάνια”) του Δεκαπενταύγουστου από τον παππού μου Παπά-Νικηφόρο Χριστοφορίδη στα Αγρίδια της Ίμβρου (δεκαετία 1950)

Για να δώσω ένα παράδειγμα πάνω σε αυτό, μέσα από την δική μου εμπειρία:

Μια φορά ένα Δεκαπενταύγουστο της δεκαετίας του ‘90, εθελοντής-γκαρσόνι κι εγώ όπως κι όλοι οι νέοι στο πανηγύρι του χωριού μας στα Αγρίδια της Ίμβρου, εξυπηρετούσα ένα τραπέζι όπου καθόταν μία οικογένεια. Παρότι μιλούσαν τουρκικά, κάτι στη συμπεριφορά τους, στη στάση του σώματός τους δε μου έδινε την εντύπωση του «ανατολίτη» (για να μην παρεξηγηθούμε, σε αυτό τον όρο εντάσσω και εμάς), είχαν κάτι το “ξένο” στον τρόπο τους. Σε λίγο, με πολύ ευγενικό τρόπο, ο πατέρας της οικογένειας μου ρώτησε εάν θα μπορούσα να του λύσω μία απορία.

-«Φυσικά» του λέω.

-«Μάθαμε σήμερα που επισκεφθήκαμε το πανηγύρι σας ότι τελείτε και θυσίες ταύρων ως τάματα στην Παναγία».

-«Ναι, είναι αρχαίο έθιμο».

-«Μα, θα το ξέρετε ασφαλώς ότι ο Κύριος Ημών Ιησούς Χριστός θυσιάστηκε στον Σταυρό αίροντας όλες τις αμαρτίες μας και δεν υπάρχει πλέον ανάγκη για θυσίες από εμάς προς τον Θεό, παρά μόνο μετάνοια».

Είχε απόλυτο δίκιο από θεολογικής πλευράς και του το είπα. Συνέχιζε να με κοιτάει με απορία, σα να μου έλεγε «και τότε τι είναι όλα τούτα που κάνετε;». Του ρωτώ: «Κι εσείς που τα ξέρετε όλα αυτά;». «Είμαστε Ευαγγελιστές» μου απαντά. Τότε κατάλαβα την απορία του. Στο νέο πολιτισμό που είχε υιοθετήσει, δεν μπορούσε να σκεφτεί έξω από το δόγμα. Το δόγμα, ήταν κανόνας, ήταν νόμος, έπρεπε να τηρηθεί. Δεν υπήρχε η έννοια του «κατ’ οικονομίαν», της εξαίρεσης από τον κανόνα. Αδύνατο να μας καταλάβει.

Ο Δεκαπενταύγουστος λοιπόν, είναι ένα με τη φύση μας, με τη λατρεία μας και τον τόσο αρχαίο πολιτισμό μας. Γι’ αυτό μας δίνει δύναμη, γι’ αυτό είναι τόσο δεμένος με τη γη που γεννήθηκε. Είναι επίσης, το αποτέλεσμα μίας υψηλής σύνθεσης που πραγματοποιήθηκε στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (που κακώς όλοι αποκαλούμε Βυζάντιο) μεταξύ Ελληνισμού και Χριστιανισμού. Και αυτή η σύνθεση απαιτούσε ανοιχτό μυαλό, γνώση και πίστη ταυτόχρονα.

Σήμερα ως Έλληνες, καλούμαστε να αναγεννηθούμε μέσα από τη φοβερή παρακμή της πατρίδας μας. Και το στοίχημα μας είναι αυτό: να κάνουμε μια νέα σύνθεση που ανταποκρίνεται στην εποχή μας, με κέντρο όμως και πάλι τη δική μας αλήθεια. Η αλήθεια μας αυτή περιλαμβάνει αρχαίους κυκλωτικούς χορούς και ορθόδοξες θυσίες εσπερινές που μέτρο έχουν τον άνθρωπο αλλά απευθύνονται στο Θεό.

Ας εμπνευστούμε λοιπόν απ’ την ανάταση της σημερινής γιορτής για να κάνουμε ένα βήμα έξω από τον φαύλο κύκλο στον οποίο έχουμε πέσει. Τα εφόδια είναι εδώ, δε χρειάζεται να ψάξουμε μακριά. Θα κλείσω με ένα απόσπασμα από το βιβλίο «Ταξιδεύοντας: Ιταλία-Αίγυπτος-Σινά-Ιερουσαλήμ-Κύπρος-Μοριάς» του Νίκου Καζαντζάκη. Με αυτό ολοκληρώνει την περιήγηση του Μοριά ο μεγάλος Κρητικός, ορίζοντας όπως αυτός μόνο μπορεί, το καθήκον –ή αν θέλετε, τη μοίρα- που έχουμε ως Έλληνες να συνθέτουμε νέο πολιτισμό στην κάθε εποχή :

(κάντε κλίκ στην εικόνα)

Kazantzakis_Taxideyontas_Morias

ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ: Ιταλία-Αίγυπτος-Σινά-Ιερουσαλήμ-Κύπρος-Μοριάς. Ειδική έκδοση για την εφημερίδα ΕΘΝΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ, 2014

Posted in Ίμβρος, Πολιτισμός | Tagged , , , , , | Leave a comment